Natuurlijke vijanden, algemeen 

In ons land komt een groot aantal insecten voor. Een deel van deze insecten is lastig voor de teelt van boomkwekerijgewassen.  Maar steeds meer is bekend geworden over nuttige insecten die de vijand vormen van deze plaaginsecten. Door de omstandigheden voor deze nuttige insecten te verbeteren blijft de schade vaak beperkt. Kleine ingrepen kunnen soms grote voordelen opleveren.

De laatste jaren is veel onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om gebruik te maken van natuurlijke vijanden. In de glastuinbouw zijn al veel eerder positieve ervaringen opgedaan met roofinsecten. Daar worden ze kunstmatig ingebracht. Dankzij deze aanpak is de chemische bestrijding behoorlijk teruggedrongen. Omdat we in de boomkwekerij te maken hebben met open teelten zijn de omstandigheden moeilijker te beheersen, maar er zijn ook voordelen.

Spontane hulp
In de vrije natuur komen veel roofinsecten voor die van andere insecten leven. . Deze zogenaamde natuurlijke vijanden doen goed werk in onze cultuurgewassen. Het koesteren van deze insecten op de kwekerij is zeker de moeite waard in de strijd tegen de plaaginsecten.

Een paar voorbeelden van natuurlijke vijanden 
en hun voedsel

Natuurlijk evenwicht
In sommige gevallen kan er door de aanwezigheid van een grote variatie aan insecten een natuurlijk evenwicht ontstaan. De uitbreiding van plaaginsecten wordt daardoor tegengegaan. Natuurlijke vijanden doen dan ook nuttig werk. Door de natuurlijke vijanden te stimuleren krijgen de plaaginsecten het steeds moeilijker. De kunst is om te zorgen voor een evenwicht die voor de teelt van de gewassen acceptabel is.

Onderscheid maken
Bij de bestrijding van insecten is het belangrijk om onderscheid te maken in nuttige en (voor het geteelde gewas) niet nuttige insecten. Door beide groepen van elkaar te scheiden is het ook beter mogelijk om natuurlijke vijanden te sparen en de plaaginsecten aan te laten pakken. Een voorbeeld: spint heeft diverse natuurlijke vijanden: roofmijten, gaasvliegen, spintetend kevertje, spintetende galmug en roofwantsen. Als we die ontzien, zal spint minder kans krijgen.

Lokken en stimuleren
In onze omgeving komen veel dieren voor die leven van schadelijke insecten. Door deze dieren naar het bedrijf te lokken en te zorgen dat ze zich thuis voelen helpen ze mee in de aanpak van plagen. In een houtwal met een vogelkastje is het mogelijk een groot aantal natuurlijke vijanden te verzamelen die later ‘overspringen’ op de cultuurgewassen in de nabijheid. Dit stukje natuur op het bedrijf helpt mee om het aantal plaaginsecten sterk te verminderen. Ook bloemstroken zijn een belangrijk hulpmiddel om natuurlijke vijanden te lokken. Ze vormen ook een voedselbron voor deze nuttige insecten. 

De aanwezigheid van natuurlijke vijanden is extra te stimuleren door randbedden in te zaaien of te planten met zomerbloemen die een goede waardplant zijn. Vooral de volwassen stadia van natuurlijke vijanden worden door de bloeiende planten gestimuleerd.

Volwassen zweefvliegen en sluipwespen eten geen plagen maar leven van stuifmeel en nectar. Nectar bevat suikers die belangrijk zijn voor de voortbeweging van de insecten. Stuifmeel bevat eiwitten die essentieel zijn voor het produceren van eieren. De eieren worden vervolgens afgezet in de kolonies van bladluizen. Zodra de zweefvlieglarven uitkomen kunnen deze bladluizen gaan eten. De larven van de zweefvlieg eet bladluizen volledig op. Gemiddeld consumeert een larve 300-500 bladluizen gedurende haar leven. De larven eten bij voorkeur ’s nachts, overdag zijn ze moeilijk in het gewas terug te vinden. Bij 20°C is de duur van het larvenstadium ca. twee weken.

Gericht bestrijden plaaginsecten
Om deze natuurlijke vijanden te behouden is het belangrijk dat we bij de bestrijding met middelen zeer zorgvuldig te werk gaan. Breedwerkende middelen zoals Decis, Dimethoaat, Splendid, Admire en Massai mogen persé niet gebruikt worden. Ze brengen te grote schade toe. Alleen in uiterste noodgevallen zouden ze alleen pleksgewijs gebruikt mogen worden. Voor deze middelen zijn goede alternatieven die selectief werken tegen een bepaalde plaag waardoor de natuurlijke vijanden behouden blijven. Denk bijv. aan Floramite tegen bonenspint, Envidor tegen roestmijt en galmijt, pirimor tegen luis, runner tegen rupsen.
Ook biologische insecticiden kunnen een nadelige invloed hebben op natuurlijke vijanden. Pyrethrinen (Spruzit) werkt breed, maar kort. Azadirachthine (NeemAzal) werkt behoorlijk breed tegen plagen, maar is niet of weinig schadelijk voor natuurlijke vijanden. Voor zweefvliegen is het middel overigens wel gevaarlijk. 
Via toeleveranciers en Internet is veel informatie beschikbaar over de effecten van middelen op natuurlijke vijanden..